Deze problemen kun je tegenkomen bij het fokken

Bij het fokken, ook als het maar één nestje is, kunnen ook veel problemen om de hoek komen kijken. Natuurlijk wil je ze zoveel mogelijk voorkomen, maar niet alles is zo makkelijk en het is ook lang niet altijd mogelijk om het te voorkomen. De meeste problemen zijn erg naar om te zien, daarom plaatsen we geen schokkende foto’s en video’s in dit deel van de website. Maar lees het vooral goed door.

Problemen vooraf

Het gevaar van dierenwinkeldieren fokken

Veel beginnende fokkers willen beginnen met het fokken van een egel uit de dierenwinkel. Dit wordt ten zeerste afgeraden om héél veel redenen. Dierenwinkeldieren hebben veelal geen bekende achtergrond en dus zijn achterliggende problemen bij ouders en (half)broers en -zussen ook niet bekend en kun je onwetend problemen doorfokken. Ook is vaak de leeftijd verkeerd geschat of veel te oud om te fokken, waardoor diverse problemen kunnen ontstaan. De jongen kunnen vast komen te zitten in de bekken en daardoor kunnen jongen én moeder overlijden. Ook is de kans op bloedingen op latere leeftijd groter en dat geldt ook voor infecties, wanneer de egels na 12 maanden nog worden gekoppeld. Maar ook te jong dekken is gevaarlijk en geeft dezelfde problemen. Als je al wilt beginnen met fokken, zorg dan dus dat je áltijd informatie hebt over de achtergrond van je dieren en dat ze de juiste leeftijd hebben.

Te verwante lijnen

Moeder op zoon, vader op dochter.. Dat zijn de combinaties die we allemaal wel kennen als inteelt. Maar ook verder weg in de achtergrond kan het zijn dat dieren toch best wel verwant zijn. Ook direct inteelt (ouder x kind) kan bij de eerste paring al voor problemen zorgen, daar voor is écht geen overmatige inteelt nodig. Beginnende problemen zijn dieren die te klein blijven, niet goed groeien en kort en gedrongen blijven. Maar ergere problemen kunnen ook voorkomen, zoals orgaanfalen en een vroegtijdige dood door onderliggende problemen.

Nierafwijkingen

Nierproblemen komen bij egels veelvoudig voor en zijn een hardnekking probleem om uit een lijn te fokken. Het advies voor álle fokkers is daarom ook om de vader, moeder én al hun kinderen direct uit de fok te halen wanneer deze problemen zich voordoen. Veel nierafwijkingen zijn erfelijk en kunnen dus generaties lang worden meegedragen voor het weer aan het licht komt. Nierafwijkingen kunnen onder andere zorgen voor morbide obesitas of juist uitmergeling en zorgt in alle gevallen voor een langzame, pijnlijke en vroegtijdige dood voor de egels.

Leverafwijkingen

Ook leverafwijkingen komen veelvuldig voor, maar deze zijn vaak te wijten aan een ondermaatse verzorging. Verkeerde voeding, te weinig voeding en een tekort aan voedingsstoffen zijn bekende oorzaken van leverafwijkingen, net als erfelijke oorzaken. Vaak gaan leverafwijkingen lange tijd ongezien door voor het door de eigenaar van de egel wordt opgemerkt en vaak is het dan al te laat. Zaak dus om vooraf goed in te lezen over geschikte voeding voor zogende en opgroeiende egels, om dit soort problemen helpen te voorkomen. Om te weten of een leveraandoening erfelijk is kan autopsie na overlijden uitkomst bieden. Dit is erg belangrijk, omdat bij erfelijke aanleg ook stappen moeten worden gezet om dieren uit de fok te halen waar nodig.

Schildklierproblemen

Iets minder voorkomend, maar zeker niet onbelangrijk! Een schildklierafwijking wordt vaak over het hoofd gezien en blijft vaak ongediagnosticeerd. De dieren worden loom en slapen ineens véél meer, worden mager en kunnen snel komen te overlijden. Een niet of langzaam werkende schildkleir werkt vergiftigend en betekend een pijnlijke dood. Dit komt zowel in volwassen egels voor als ook in jonge egels. Bij schildkleirproblemen zijn medicijnen nodig die eveneens gevolgen kunnen hebben voor de jongen, dus dat geeft nogmaals het belang aan om enkel met gezonde dieren te blijven fokken, eerlijk te blijven wanneer dieren ziek worden en de juiste stappen te zetten wanneer een dier wel ziek wordt. En waar nodig dieren uit de fok te halen en eigenaren van nakomelingen en ouders in te lichten.

Misvormde jongen

Misvormde jongen groeien vaak prima op, maar zijn lang niet altijd fokgeschikt, ook al lijken ze op latere leeftijd prima op gewicht. Vaak hebben jongen die vroeg achterlopen, kunnen permanente schade hebben opgelopen aan organen en deze afwijking ook doorgeven aan hun kinderen, ondanks dat het niet erfelijk is aangelegd. En dit gebeurd helaas ook regelmatig, met het gevolg dat hun jongen óók schade oplopen en de lijne steeds zwakker wordt gefokt.

Geen klik tijdens het paren

Bij het koppelen van een man en vrouw, kan het zijn dat er geen klik is en het vrouwtje blijft wegrennen. Meestal zal ze na een paar uur wel ingeven en neemt er een dekking plaats, maar het kan ook zijn dat dit niet gebeurd. Op zich geeft dit niet zoveel problemen, anders dan dat de vrouw niet drachtig raakt. Meestal heeft het echter wel te maken met een ander probleem dat er voor zorgt dat ze niet gedekt wil worden. Het kan door stress zijn, maar het kan ook door gezondheidsproblemen komen. Het beste kun je in zo’n geval nog één keer proberen na twee weken rust en als ze dan weer niet wil, is een controle door een dierenarts misschien wel handig. Maar het kan ook zijn dat ze simpelweg geen klik heeft met de man en hem nooit zal laten dekken. Dan kan het zijn dat het met een andere man wel meteen lukt.

Man komt vast te zitten tijdens het paren

Het kan gebeuren dat een man tijdens de dekking met zijn penis vast blijft zitten in de vulva van de vrouw. In vrijwel alle gevallen eindigt dit met een bloederige afloop en is een amputatie van het geslachtsdeel door een dierenarts nodig. En in de meeste gevallen is dit heel simpel te voorkomen. De man moet goed op gewicht zijn (minimaal 300 gram, liefst boven de 320 gram) en niet te jong ingezet worden (minimaal 4 maanden).

Man raakt gewond bij het paren

Verwondingen tijdens het koppelen of de dekking zijn ook voorkomend. Het kan zijn dat het vrouwtje de pogingen voor een dekking zat is en hem aanvalt in plaats van weg rent. Maar het kan ook zijn dat de man bezig is met de dekking en de vrouw blijft rennen. De man bijt zich dan vast in de stekels en zal met zijn voorpoten proberen nog mer houvast te zoeken in de stekels. Zowel de poten als de bek kunnen dan flink beschadigd raken. Meestal gaat dit echter goed en kun je eventuele wonden behandelen met een badje met biotex of natuurzuivere soda. Dit houdt de wond schoon en een ontsteking kun je er dan prima mee vermijden. Dit prikt wel enorm en is heel ongemakkelijk voor ze. Houdt tijdens een dekking dus altijd goed een oogje in het zeil!

Gewichtsproblemen

Als de vrouw niet zwaar genoeg is voor een nest (minimaal 350 gram), kan ze flinke problemen krijgen tijdens de dracht. Ook dit kan een aanleiding zijn voor een absorptie of miskraam, maar er is meer. Het kan zijn dat ze de dracht volstaat, maar uiteindelijk zelf overlijdt omdat de jongen in de baarmoeder alle voedingsstoffen en energie wegnemen. Liever een egel die iets te dik en drachtig is, dan iets te dun. De reserves hebben ze hard nodig bij de dracht en het zogen. Voer haar dus tijdig kittenvoer (tijdens de twee weken koppeling al) en voer gevarieerd!

Als de man of vrouw te vroeg de dekking doen (vrouw minimaal 6 maanden oud, mannen minimaal 4 maanden oud), kunnen bovenstaande problemen ook voorkomen. Het lichaam is dan nog druk aan het groeien, maar moet ook energie leggen in de ontwikkeling van de jongen. In dit geval is zelfs kittenvoer en een gevarieerd aanvullend dieet niet afdoende en is het risico op overlijden van de moeder erg groot. Bij mannen zul je merken dat ze ineens tot 100 gram gewicht kwijt zijn door de te vroege dekking, waar het normaal enkele tientallen (tot 40 gram) is. Dit kan ook voor de man fataal worden of op zijn minst leiden tot ernstige groeicomplicaties.

Problemen tijdens de dracht

Absorptie/miskraam

Als de vrouw eenmaal drachtig is, kan het zijn dat ze eerst een hele tijd in gewicht aankomt en ineens weer zakt en er niks gebeurd. Meestal zijn de foetussen dan geabsorbeerd en zal ze slomer worden en soms hevig ziek. Controle door een dierenarts is dan wel zo handig om te kijken of er nog kleintjes in haar buik zitten die nog wel leven of dat ze echt helemaal leeg is en het lichaam bezig is met het verwerken. Ook kan het zijn dat ze een miskraam heeft gehad of krijgt. Dan zul je bij haar vulva bloed gaan zien en in het zaagsel en kan het zijn dat je zelfs kleine foetussen ziet liggen. In dit geval is het noodzaak om een dierenarts in te schakelen, om verdere problemen te voorkomen.

Baarmoederontsteking

Bij een baarmoederontsteking voor, tijdens of na de dracht zul je merken dat de vulva wat gezet is, rood is en soms bloed verliest. Ook kan het zijn dat de vrouw laat zien dat ze pijn heeft en/of het zogen van de jongen vermijdt. Ga hiermee altijd naar een dierenarts!

Mocht de ontsteking over zijn, dan zijn er twee opties over om herhaling te verkleinen of volledig te voorkomen. Voorkomen kan door de vrouw te laten castreren en daarbij de baarmoeder weg te laten halen. Echter, zijn operaties altijd een groot risico bij zulke kleine dieren. De andere optie is zo snel mogelijk weer een nest laten krijgen, met of zonder kleine pauze. Dit klinkt natuurlijk heel onlogisch, maar door een nieuwe dracht wordt de baarmoeder door het lichaam volledig gereinigd en zo dus ook de kans op nieuwe infecties verkleint. Doe dit natuurlijk niet op het moment dat de dame boven de 12 maanden is, je geen ervaring met nesten hebt en/of het haar eerste nest zou zijn. Deze optie is dus eigenlijk alleen voorbehouden aan ervaren fokkers. Je kunt het ook op zijn beloop laten na de behandeling, maar houdt er rekening mee dat de kans op herhaling dan wel aanwezig blijft.

Slechte genen/zwakke lijn

Soms heb je combinaties van ouders die niet goed op elkaar reageren en voor problemen zorgen. Dit kunnen allerlei problemen zijn van onderontwikkelde en/of misvormde jongen tot ernstige gezondheidsproblemen. Een zwakke lijn met dieren die vaker kleine problemen hebben, hebben eveneens meer risico op dit soort problemen. Goed navraag doen bij de fokkers van de ouderdieren en zelf controle uitvoeren van de gezondheid van eigen dieren maakt hierin al een groot verschil.

Problemen tijdens de bevalling

Te vroege bevalling

Een vroegtijdige bevalling kan soms voorkomen. Vaak wordt het veroorzaakt door stress of ziekte, maar het kan ook komen door een genetisch defect in de kleur (lethale factor). De eerste factoren kunnen makkelijk voorkomen worden door goede hygiëne aan te houden en de drachtige egel tijdens de dracht niet te veel te hanteren en het gebouwde nest niet te verstoren, ook niet zolang er nog geen kleintjes zijn.

Een lethale factor is minder makkelijk te voorkomen, omdat genetica nog niet zo goed bekend is en er nog niet is onderzocht of er defecten zijn. Een lethale factor komt voor bij genen die met één allel gezond zijn, maar bij twee alellen jongen geeft die vroeg ter wereld komen met een miskraam of na bevalling niet groeien en binnen twee weken overlijden. Soms komt het ook voor dat een lethale factor zorgt voor misvormde jongen, jongen die doof/blind blijven of sterk in groei achterblijven en op latere leeftijd veel gezondheidsproblemen krijgen.

Geen nageboorte

Na de geboorte van een jong of meerdere jongen, blijft de vruchtzak eerst nog achter in de baarmoeder. Binnen enkele minuten tot uren, komen deze zakken en bloedvaten los van de baarmoederwand en worden deze uitgeperst. Dit noemen we de nageboorte. Soms gebeurd het echter, dat deze delen niet goed los komen van de baarmoederwand. Dit is erg gevaarlijk, omdat er dan gen nageboorte volgt en de baarmoeder geïrriteerd raakt of zelfs ontstoken. Dit heet baarmoederontsteking of “BMO” in het kort.

Een baarmoederontsteking kan levensgevaarlijk zijn voor een egel als er niet tijdig wordt ingegrepen. Hoewel het niet aan te bevelen is om de moeder na haar bevalling te storen, kun je har wel uit haar nest lokken en haar dan even kort controleren. De vulva moet na de bevalling schoon zijn, dus vrij van pus, bloed en vruchtwater. Mocht je toch iets ontdekken, ga dan direct naar een dierenarts en laat de ontsteking behandelen met een antibiotica kuur. Het kan zijn dat ze hierna de jongen niet meer voedt, maar als fokker is het de vuistregel de moeder altijd boven de jongen te stellen. Dit houdt dan wel in, dat je de jongen zelf zult moeten voeden. Soms gaat het echter ook gewoon goed en kan de moeder gewoon door blijven zogen.

Misvormde jongen

Soms worden er misvormde jongen geboren. Een poot die mist of korter is, een verkromming in de rug of nog erger.. Dit is vaak het resultaat van inteelt en zwakke lijnen. Vaak halen deze jongen het niet of krijgen ze op latere leeftijd veel pijn en ongemak door hun handicap. Het beste is om deze jongen gelijk te euthanaseren en de ouders niet meer in te zetten om mee te fokken, om herhaling te voorkomen.

Dode jongen

Nesten waarbij jongen dood geboren worden, hebben vaak niet hele specifieke oorzaken. Soms komt het door slechte lijnen, soms omdat de moeder niet genoeg voedingsstoffen krijgt tijdens de dracht, omdat er lethale erfelijke factoren mee spelen. Meestal valt er niet veel aan te doen en iedere fokker maakt het geregeld mee. Witbuikegels zijn nu eenmaal niet stabiel qua gezondheid en de moeder bepaald meestal of jongen gezond en sterk genoeg zijn om te blijven leven.

Je kunt er dus niet zoveel mee, maar het is belangrijk om hierop voorbereid te zijn. Je kunt namelijk hun half opgegeten lijfjes tegenkomen. Als je deze tegenkomt, dan is het belangrijk dat je ze tijdig weg haalt, voordat het gaat schimmelen. Dit opeten door de moeder kan geen kwaad, is heel natuurlijk en zelfs heel goed voor haar. Zo krijgt ze wat extra energie binnen om de rest van de jongen op te voeden.

Jongen blijven vastzitten in geboortekanaal

Een jong dat blijft haken of in de stuitligging ligt tijdens de geboorte kan voor flinke problemen zorgen. Ze blokkeren het geboortekanaal en als er niet tijdig wordt ingegrepen, kunnen zij overlijden. Ook jongen die na hun ter wereld horen te komen, zullen achterblijven en ook overlijden. Logischerwijs, heeft de moeder extreem veel pijn en zal hierdoor veel bloed verliezen. Doordat het geboortekanaal open blijft staan, blijft ze constant persen om het jong er uit te krijgen en kan ze overlijden door de uitputting en de pijn. Als ze het toch overleefd, is ze alsnog extra vatbaar voor ontstekingen met een levensgevaarlijke baarmoederontsteking tot gevolg. Wanneer je merkt dat een jong vastzit in het geboortekanaal of een jong in stuitligging blijft haken of veel moeite kost om uit te persen, schakel dan zo snel moeilijk een dierenarts in.

Ook in dit geval, als de moeder overlijdt en ze heeft al jongen gebaard, zullen die met de hand gevoed moeten worden.

Heupen groeien samen

Als een egel vrouwtje meer dan één jaar oud is, beginnen de heupen naar elkaar toe te groeien. Als ze vervolgens drachtig wordt, zal er tijdens de dracht nog niet zo veel aan de hand zijn, maar zodra de bevalling in gang wordt gezet is de situatie levensbedreigend. Doordat de heupen te dicht naar elkaar toe zijn gegroeid, afhankelijk van de leeftijd, kunnen de jongen niet door het geboortekanaal en zullen overlijden. De bevallende moeder, zal constant persen en proberen de jongen alsnog door het geboortekanaal te persen en raakt dusdanig uitgeput dat ze zal overlijden. De enige manier om dit veilig en wel te aten verlopen, is door een vroegtijdige keizersnede, nog vóór de echte bevalling in gang wordt gezet. Echter, omdat Witbuikegels erg gevoelig zijn en erg klein, is ook dit heel riskant.

Er is maar één manier om een situatie als dit te voorkomen: koppel een dame altijd voordat ze één jaar oud wordt. Liever nog tussen de leeftijd van 6 en 11 maanden.

Problemen na de bevalling

Moeder overlijdt

Soms gebeurd het dat een moeder overlijdt, om wat voor reden dan ook. De jongen blijven dan alleen achter, jij met veel verdriet om de moeder en vaak is er geen andere moeder aanwezig die de zorg voor de jongen op zich kan nemen. Je zult de jongen dan zelf moeten grootbrengen om te voorkomen dat ze overlijden.  Makkelijk is het niet, maar we hebben dankzij Hedgery Priklee en ervaring van andere fokkers een goede uitleg om je op weg te helpen.

Onderontwikkelde jongen

Het gebeurd vaker, een jong dat achter blijft in groei en daardoor misschien zelfs andere gezondheidsproblemen ontwikkelt. Witbuikegels zijn alles behalve stabiel, mede dankzij de inteelt die er vroeger gebruikt is om een grote populatie te maken in gevangenschap. Inteelt vermijden helpt, maar niet altijd. Wat je kunt doen met deze jongen om ze een goed leven te laten leiden is per geval verschillend. Het ene jong heeft genoeg aan een aanpast dieet of verblijf, terwijl de ander op extreem vroege leeftijd overlijd of wordt ingeslapen omdat het niet haalbaar is om ze te laten leven op een manier zonder teveel leed.

Vulva blijft bloeden

Wanneer de vulva blijft bloeden na een bevalling, kan het zijn dat er bloedvaten gescheurd zijn in de baarmoeder. Dit is heel gevaarlijk voor de moeder. Het kan gaan ontsteken (Baarmoederinfectie ofwel BMO) en de combinatie met vaak heftig bloedverlies kan de moeder het leven kosten, waardoor de jongen alleen overblijven. Even nel checken na de bevalling kan dus écht geen kwaad, zolang het discreet gebeurd. Ga niet slepen met huisjes en ga geen jongen oppakken, gewoon even vlug kijken of alles goed gaat is genoeg. Als er ingegrepen moet worden, dan zie je dit snel genoeg.

Mocht het voorkomen, pak dan moeder en jongen op en ga zo snel mogelijk naar een ervaren dierenarts! Zelf aanklooien werkt vaak averechts en is levensgevaarlijk voor de moeder. Het kan zijn dat moeder door de stress de jongen doodbijt, maar als fokker geldt hierin maar één ding: moeder voor de jongen! Wees goed voorbereid op dit soort momenten, want je gaat ze als fokker zéker meemaken.

Jongen raken gewond of worden doodgebeten

Het gebeurd vaker dan niet: jongen worden doodgebeten of half opgegeten terwijl ze nog leven. Het aanzicht is afschuwelijk, maar vaak is er een logische verklaring voor. Moeders die te gestrest zijn, bijten hun jongen dood alvorens ze op te ruimen. Moeders die hun jongen levens opeten, hebben vaak een tekort of de jongen zijn ziek of zwak. Maar er zijn genoeg mogelijkheden om stress uit te sluiten en daarmee die reden te vermijden. Zorg voor genoeg nestmateriaal voorafgaand aan de bevalling (een paar dagen), zodat ze een nest kan bouwen. Zorg dat je na de bevalling héél snel even spiekt of alles goed gaat en moeder en kinderen verder niet teveel stoort. Als moeder aangeeft niet gezind te zijn van je bezoekjes: laat ze dan vooral lekker met rust! De ene egel zal hier makkelijker in zijn dan de ander.  Jongen die nog leven terwijl ze half zijn opgegeten kun je weinig aan doen: hooguit naar een dierenarts als je denkt dat ze niet voor die tijd zullen overlijden aan de pijn en de bloedingen, om ze eerder uit hun lijden te verlossen.